Εργασία μιας φοιτήτριας πριν 40 χρόνια.

Μαγεία και σχετικές προς αυτήν δεισιδαιμονίες και συνήθειες.

DCU3

  ……………..α)  Βασκανία. Όσοι έχουνε πυκνά φρύδια και σμιχτά ματιάζουνε. Ματιάζουνε και όσοι δεν είναι καθαροί.  Όλα τα ζώα ματιάζονται.  Ο Σαββατογεννημένος δεν ματιάζεται και αυτ(ου)νού πιάνει η κατάρα του.. Τον ματιασμένο τον πονάει το κεφάλι του, κάνει μετό κι έχει ανορεξίες και ζαλάδες.  Για να μη ματιάσουμε λέμε: «φτού να μη σε ματιάσω».  Η βασκανία αποτρέπεται με το φτύσιμο με το φυλαχτό. Βάζουμε σκόρδο σε κάτι που υπάρχει φόβος να ματιαστεί.  Επίσης προληπτικά είναι  εκτός από το σκόρδο, το κρεμμύδι, το λιβάνι, το τομάρι από φίδι(φιδόντυμα).

Τον ματιασμένο όσες ξέρουνε τον ξεματιάζουνε, άλλες με 3 σταγόνες λάδι στο νερό (άμα χαθεί το λάδι είναι ματιασμένος), άλλες με χοντρό αλάτι στο νερό (άμα τα κομμάτια του αλατιού καθώς πέφτουνε στον πάτο του ποτηριού αφήνουνε μεγάλες φουσκάλες είναι ματιασμένος),άλλες με κάρβουνα στο νερό.  Επίσης τον ματιασμένο τον ξορκάνε με κάπνισμα από σταυρολέλουδα.(Σταυροπροσκυνήσεως).

β) Ανεμοστρόβιλος.  Όταν γίνεται ανεμοστρόβιλος πιστεύουμε πώς σ’ αυτό το σημείο υπάρχουν αερικά.  Ακούγονται δε και κρότοι.  Αν ο άνθρωπος τύχει να περάσει την ώρα που γίνεται ανεμοστρόβιλος μπορεί να πάθει κακό.

γ) Απαλλαγή εξ επιδημιών και άλλων ασθενειών.  Μαγικαί  ενέργειαι.

Για να μη μπαίνει αρρώστεια στο χωριό μαζεύουνε κερί, το λιώνουν και περνάνε μέσα το νήμα και μ’ αυτό ζώνουνε την εκκλησία δύο και τρείς γύρους.  Αυτό συνήθως γίνεται στη μνήμη του Αγίου της εκκλησίας.  Επίσης τοποθετούν σε τέσσερα σημεία του χωριού σε σχήμα σταυρού 1) δυό δαμάλια μ’ ασημένια αλέτρια,  2) καρφώνουν λάμια, 3) θαβουνε  ένα δοχείο με αγιασμό και 4) θάβουνε ένα σταυρό.

            Τον άρρωστο από τη λούγκα του τον πηγαίνουνε σε σταυροδρόμι και κείνος που ξέρει τον ξορκάει με τρία λιθαράκια. Λέει δε ξορκώντας με κάθε λιθαράκι: «Απόψε αστέρια, απόψε λούγκα, αύριο ούτε αστέρια ούτε λούγκα».

Όποιος έχει τον στυλίτη(αρρώστεια) κάθεται έξ(ω) απ’ την πόρτα, ακουμπισμένος στο κασόξυλο.  Κι ένας άλλος μ’ ένα τσεκούρι χτυπάει (κάνει κοψιές) το πορτόξυλο (αυτός κάθεται μέσα απ’ την πόρτα)  3 φορές και λέει: «κόβω – κόβω τον στυλίτη, τον μυλίτη, τον συνάδελφο του χάρου».

          

  Άμα ένας είναι άρρωστος και πιστεύουνε ότι με τη βοήθεια του Θεού θα γίνει καλά, τον φέρνουνε οποιαδήποτε μέρα στην εκκλησία και τον ξενυχτάνε 3 βράδυα.  Κάνουνε και λειτουργία στην εκκλησία αυτά τα τρία βράδυα κι ο παπάς τον διαβάζει κιόλας.  Είναι καλό να περνάμε κάτου απ’ τον επιτάφιο για υγεία και μακροζωία.

            Άλλαι μαγικαί ενέργειαι:  Μαννόγαλα.  Το μαννόγαλα είναι μίγμα από δυό γάλατα της μάννας και της κόρης άμα γεννήσουν συγχρόνως.  Το χρησιμοποιούνε το μαννόγαλο για μαγικές ενέργειες π.χ.  Στάζουνε στο φαϊ κάποιου μαννόγαλα κι αυτός ο κάποιος αμέσως παίρνει γυναίκα του μια κοπέλλα που πρώτα δεν τνήθελε (την ήθελε).  Άμα θέλουμε να φύγει κάποιος απ’ το σπίτι και μας κούρασε του ρίχνουμε αλάτι κι αμέσως αυτός φεύγει.

            Μερικοί έχουνε το κοκκαλάκι της νυχτερίδας (φυλαχτό) και δεν αρρωσταίνουνε και έχουνε κι’ άλλα καλά.  Τη νυχτερίδα τη σφάζουνε με τη βέρα ή με άλλο δαχτυλίδι.  Τη λειτουργούνε 40 μέρες στην εκκλησία.  Μετά τη θάβουνε κοντά σε μνήμα και την αφήνουνε και τρείς μέρες.  Μετά την παίρνουνε και τη κάνουνε φυλαχτό.  Όποιος έχει πάνου του νυχτερίδα εκτός από τ’άλλα καλά πούχει απαλλάσεται πάντοτε απ’ τα δικαστήρια πούναι κατηγορούμενος.

            Ακόμα μερικοί πιάνουν μια νυχτερίδα, την καίνε και τη κάνουνε χαλβά και τον χαλβά αυτόν πούχει μέσα νυχτερίδα τον στέλνουνε σ’ ένα νέο και τότε αυτός τρελαίνεται για την κοπέλα που το έστειλε.

            Διάφοροι άλλαι ενέργειαι.  Την πρωτοχρονιά πετάνε στη στέγη μια κστούνα(μποτσίκι) και παίρνουνε απ’ ένα ποτηράκι κρασί και βγαίνουνε στην πόρτα και κυττάνε τα βουνά για ν’ ασπρίσουν σαν τα βουνά.

Τη Μεγάλη Πέμπτη κάνουμε κουλούρι και το κρεμάμε στο τοίχο μέχρι την Πρωτομαγιά και τότε το ρίζχνουμε στο πηγάδι και μουσκεύει και μετά το βγάζουμε και το τρώμε και το κουλούρι δεν χαλάει, άμα όμως δεν το ρίξουμε στο πηγάδι χαλάει (έτσι πιστεύουμε).  Την Μεγάλη Πέμπτη επίσης κάνουμε λειτουργάκια τόσα, όσους άντρες έχουμε στο σπίτι μας και βάζουμε και τέσσερα στις τέσσερες γωνιές του κασονιού με το στάρι ή το αλέυρι.  Αυτό είναι καλό, έτσι το ξετάζουμε και το κάνουμε.

Την πρωτομαγιά μερικοί κυνηγάνε οχιά κι άμα βρούνε τη σφάζουνε με χρυσό δαχτυλίδι, τη λειτουργούνε σαράντα μέρες και τη κάνουνε πεγί(φυλαχτό).

δ)  Λιτανείαι εις περιπτώσεις ανομβρίας.

Σε περιπτώσεις ανομβρίας κάνουμε λιτανεία.  Επίσης λιτανεία κάνουμε για ν’ αποτρέψουμε διάφορες καταστροφές, ιδίως καιρικές.  Αλλ’ όμως στη λιτανεία περιφέρουμε λείψανα Αγίου τα οποία φέρνουμε από κάποιο κοντινό μοναστήρι.

ε)  Δεισιδαίμονες δοξασίαι σχετικαί προς διαφόρους ενεργείας και απαγορεύσεις.

Δεν δίνουμε φωτιά τη νύχτα, ούτε αυγό, ούτε προζύμι, ούτε αλάτι και ξύδι γιατί το θεωρούμε κακό για το σπίτι μας.  Το προζύμι το ξαναενώνουμε του Σταυρού.  Βάζουμε βασιλικό από το σταυρό κι έτσι το ζυμάρι πούχουμε γίνεται προζύμι.  Όταν κάποιος φεύγει απ’ το σπίτι μας και πάει ταξίδι, δεν σαρώνουμε.  Αν το σπίτι έχει δυό πόρτες πρέπει ο επισκεπτης να βγεί απ’ τη πόρτα που μπήκε γιατί διαφορετικά κάτι θα συμβεί άσκημο  π.χ. θα χαλάσ(ου)νε τα συμπεθεριά που κάνουμε στην κοπέλα του σπιτιού.  Δεν κάνει να κρατάει κανείς (να στηρίζεται) τα δυό ποτρόξυλα της πόρτας με τα δυό του τα χέρια.  Κανείς όταν λούζεται πρέπει να βάλει ή 3 φορές σαπούνι ή 5 φορές δηλαδή πρέπει να λούζεται φορές τόσες που αντιστοιχούν με περιττό αριθμό.

Την ημέρα που αρχίζουμε  να δίνουμε τα καπνά δεν κάνει να δίνουμε τίποτε έξ(ω) απ’ το σπίτι.

Γ΄ Μαντική.  Μαντείαι γενικά.

Μαντείαι.  Όταν περάσουν πολλά κοράκια κάποιος θα πεθάνει.  Άμα λαλίσει η κότα τη νύχτα είναι κακό.  Η κουκουβάγια όταν σταθεί κοντά στο σπίτι κι αρχίσει να σκούζει κάποιος θα πεθάνει.  Όταν στρώνονται στην αυλή τα σπουργίτια θα βρέξει και μάλιστα θα βρέξει πολύ άσκημα, θα κάμει θεομηνία.  Οι γερανοί άμα πετάνε σ’ ευθεία γραμμή σημαίνει ότι θάχουμε καλή χρονιά, άμα πετάνε ακατάστατα και ανακατεμένοι θάχουμε κακοχρονιά.  Άμα λαλήσει ο κόκκορας την ημέρα και μάλιστα άμα λαλάει συνέχεια θ’ αλλάξει ο καιρός.

Ονειρομαντεία και προβλέψεις.

Άμα δεις στον ύπνο σου σκύλο είναι εχθρός.   Το φίδι είναι φίλος.  Τα μύγδαλα και τα κουφέτα είναι λόγια. Το κόκκινο και το ντουφέκι είναι χαμπάρι.  Το καθαρό νερό είναι καλό και το ακαθάριστο κακό.  Τ’ άσπρα πανιά και η ομπρέλα είναι συμπεθεριό.  Η εκκλησία στενοχώρια. Άμα είσαι καβάλα στ’ άλογο είναι καλό.  Τα χρήματα και ο χρυσός στενοχώρια.  Τα χαρτονομίσματα πρόσωπο.  Όταν σπαράξει το μάτι σου (όποιο νάναι) κάποιον θα δείς.  Όταν βουϊζει το δεξί αυτί είναι καλό, κι όταν βουίζει το ζερβό κακό.  Όταν σε τρώει η δεξιά παλάμη είναι χαιρέτισμα, κι όταν η αριστερή θα πάρεις λεφτά.  Όταν σε τρώει η μύτη σου θα πάρεις στενοχώρια.  Όταν σε τρώει η πατούσα είναι δρόμος.

Όταν σπάει ο καφθρέφτης είναι θάνατος.  Άμα ο νεκρός χαμογελάει θα πάρει κι άλλον κοντά του.  Όταν πέσει κάτι απ’ το φέρετρο, θα πεθάνει κάποιος μέσα απ’ το σπίτι.

            Το συκώτι του ζώου αν είναι στρογγυλό θα γεννηθεί κορίτσι κι αν είναι μακρουτσουλό θα γεννηθεί πδί(αγόρι).

            Το ψητό νεφρό άμα κλείσει θα γεννηθεί αγόρι κι άμα μείνει ανοιχτό θα γεννηθεί κορίτσι.  Η δεξιά πλάτη τ’ αρνιού άμα έχει σημάδι ανοικτό λένε πώς είναι μνήμα.  Αν είναι στραβή δεν θα πάν’ οι δουλειές καλά.  Αν έχει αίμα θα γίνει πόλεμος.  Κι όλα αυτά πιάνονται για σένα αν κοιμήθηκε τ’ αρνί στο σπίτι σου, από τότε που γεννήθηκε αλλιώς γι’ αυτόν που το πούλησε.

Άμα έχει η πυροστιά σπίθες είναι χρήματα.  Μαδώντας τη μαργαρίτα βρίσκουνε αν θα παντρευτούνε ή όχι…….

Η εργασια της φοιτήτριας συντάχτηκε απο μαρτυρίες χωριανών

 

Το Χλουμούτσι ή Castel Tornese, όπως απεικονίζεται σε παλαιό χαρακτικό
.

«Στην Παλιόπολη (αρχαία Ήλιδα) κατοικούσε ένα βασιλόπουλο, που είχε αγαπήσει μια βασιλοπούλα που κατοικούσε στο Χλεμούτσι. Το βασιλόπουλο το έλεγαν Ανήλιαγο, γιατί ποτέ δεν το έβλεπε ο ήλιος, ούτε το φως της ημέρας, κι ήταν η μοίρα του αν ήθελε το ιδή ο ήλιος, να μαρμαρωθή. Το ίδιο και η βασιλοπούλα, και για τούτο την έλεγαν κι αυτή Ανήλιαστη. Για να βλέπουνται, έκαμαν ένα λαγούμι από την Παλιόπολη ως το Χλουμούτσι, και πήγαινε το βασιλόπουλο και την αντάμωνε στο Χλουμούτσι. Μια φορά όμως, εκεί που γύριζε το βασιλόπουλο στο παλάτι του, έτυχε να βρεθεί έξω από το λαγούμι του την ώρα που έκραζε ο πετεινός και το πήρε η ημέρα και μαρμαρώθηκε. Και βρίσκεται ακόμη μαρμαρωμένο μέσα στο λαγούμι, που έτρεξε να μπη. Πολλοί εδοκίμασαν και μπήκαν μέσα στο λαγούμι για να παν από την Παλιόπολη στο Χλουμούτσι για να βρούν το μαρμαρωμένο βασιλόπουλο. Μαζί μ’ αυτούς ήταν κι ένας παπάς. Αλλά θέλεις από το πολύ σκοτάδι, θέλεις από φόβο, εφοβήθηκαν κι εγύρισαν πίσω.»
.

Θρύλος για το Χλουμούτσι που διέσωσε ο Νικόλαος Πολίτης.
 
ΠΗΓΗ
 
 

Φώτα φωτερά

vaptish

Τα Θεοφάνια (ή Θεοφάνεια) είναι μεγάλη ετήσια χριστιανική εορτή της ανάμνησης της Βάπτισης του Ιησού Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό από τον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή(¹). Εορτάζεται στις 6 Ιανουαρίου και είναι η τρίτη και τελευταία εορτή του Δωδεκαημέρου (εορτών των Χριστουγέννων). Το όνομα προκύπτει από την φανέρωση των τριών προσώπων της Αγίας Τριάδας που συνέβη σύμφωνα με τρεις σχετικές ευαγγελικές περικοπές. Η εορτή των Θεοφανίων λέγεται επίσης και Επιφάνια και Φώτα (ή Εορτή των Φώτων).
Ιστορικό
Κατά τις ευαγγελικές περικοπές στις αρχές του 30ου έτους της ηλικίας του Ιησού, ο Ιωάννης (ο Πρόδρομος), γιος του Ζαχαρία και της Ελισάβετ, ο επιλεγόμενος στη συνέχεια Βαπτιστής, που ήταν 6 μήνες μεγαλύτερος του Χριστού, και διέμενε στην έρημο, ασκητεύοντας και κηρύττοντας το βάπτισμα μετανοίας, βάπτισε με έκπληξη και τον Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό. Κατά δε τη στιγμή της Βάπτισης κατέβηκε από τον ουρανό το Άγιο Πνεύμα υπό μορφή περιστεράς στον Ιησού και ταυτόχρονα ακούσθηκε φωνή (από τον ουρανό) που έλεγε ότι: Ούτος εστίν ο Υιός μου ο αγαπητός εν ω ευδόκισα».
Το γεγονός αυτό έχουν καταγράψει οι τρεις από τους τέσσερις Ευαγγελιστές, ο Ματθαίος Γ’:13-17 ο Μάρκος Α’:9-11, και ο Λουκάς.Γ΄:21,22
Αυτή δε είναι και η μοναδική φορά της εμφάνισης, στη Γη, της Αγίας και ομοουσίου και αδιαιρέτου Τριάδος υπό του πλήρους «μυστηρίου» της Θεότητας.
Ιστορικό καθιέρωσης
Το πότε καθιερώθηκε να εορτάζεται η μνήμη του γεγονότος της Βάπτισης του Ιησού δεν είναι γνωστό με βεβαιότητα. Φαίνεται όμως ότι αναφάνηκε πολύ νωρίς στη πρώτη Εκκλησιά των Χριστιανών. Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς (Στρωμ. βιβλ. α΄) αναφέρει πως κάποιοι αιρετικοί, οι περί τον Βασιλείδη γνωστικοί στις αρχές του Β΄ αιώνα εόρταζαν την ημέρα της Βάπτισης του Κυρίου «προδιανυκτερεύοντες» και ότι η εορτή αυτή γινόταν κατ΄ άλλους μεν στις 6 Ιανουαρίου, κατ΄ άλλους στις 10 Ιανουαρίου.
Κατά δε τον 3ο αιώνα η εορτή φαίνεται κοινότατη σε όλη την Χριστιανική Εκκλησία. Έτσι ενώ ο Gieseler ( Kirchengeschichte I ,376) δέχθηκε ότι πρώτοι οι Βασιλειδιανοί καθιέρωσαν την εορτή των Θεοφανίων ο Neander (Kirchengeschichte I 386) θέτει το ερώτημα: πως από «αιρετικούς» το δέχθηκε η Εκκλησία;
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος παραδέχεται και περιγράφει την εορτή ως αρχαία πανήγυρη,  μάλλον στην Αντιόχεια τη Μεγάλη, και ότι από εκεί την παρέλαβαν οι Γνωστικοί Βασιλειδιανοί… Κατά δε τις Αποστολικές Διαταγές (η΄ 38) η εορτή των Επιφανείων «ήγετο δια το εν αυτή ανάδειξιν γεγενήσθαι της του Χριστού θεότητος».
Με τη λήξη του 3ου αιώνα προστέθηκε και άλλη έννοια στον εορτασμό αυτό που άρχισε να πανηγυρίζεται και ως ημέρα της «εν σαρκί» φανερώσεως του Κυρίου. Ούτως και στην Αλεξάνδρεια κατά τον Κασσιανό, και στη Κύπρο κατά Επιφάνιο. Από της εποχής λοιπόν αυτής άρχεται, κατά το πιθανότερο, και ο εορτασμός των Χριστουγέννων.
Κατά τον 4ο αιώνα η εορτή των Θεοφανίων γιορτάζεται πλέον με λαμπρότητα σε όλη την ανατολική Εκκλησία ως εορτή του φωτισμού της ανθρωπότητας δια του Αγίου Βαπτίσματος, απ΄ όπου και το όνομα «Τα Φώτα», εορτή «των Φώτων» (Γρηγόριος Ναζιανζηνός λόγος 39, Αστερίου Αμάσ. Λόγος εις «εορτών των Καλανδών»).
Στη Δύση τα Θεοφάνια απαντώνται στα μέσα του 4ου αιώνα, αλλά από της εποχής αυτής φαίνεται στη Ρωμαϊκή Εκκλησία και άλλη μια εορτή αφιερωμένη στη κατά σάρκα Γέννηση του Ιησού στις 25 Δεκεμβρίου. Όταν πλέον καθιερώθηκε αυτή η ημερομηνία για τα Χριστούγεννα σε όλο τον Χριστιανικό κόσμο έγινε και ο διαχωρισμός της εορτής των Φώτων στις 6 Ιανουαρίου, στα μέσα του 6ου αιώνα.

Τελετές
Ως κύριες τελετές των Θεοφανίων θεωρούνται οι παρακάτω
•    Μέγας Αγιασμός (Θρησκευτική τελετή που λαμβάνει χώρα εντός των Εκκλησιών).
•    Κατάδυση του Τιμίου Σταυρού (Θρησκευτική τελετή που ακολουθεί του Μεγάλου Αγιασμού και γίνεται η κατάδυση του Σταυρού σε ακτή Θάλασσας, εντός λιμένων, όχθες ποταμών ή λιμνών και στην ανάγκη σε δεξαμενές νερού όπως στην Αθήνα.
•    Επίσημη κατάδυση του Σταυρού: Πολιτειακή, Πολιτική και Θρησκευτική (Αρχιερατική) εορτή της επίσημης κατάδυσης του Σταυρού όπου παρίστανται οι Αρχές της Χώρας. Από τις αρχές του 1900 επίσημη κατάδυση ορίστηκε να γίνεται στον Πειραιά έναντι της παλαιάς βασιλικής αποβάθρας ή του παλιού Δημαρχείου, σήμερα μπροστά από τον Ναό του Αγίου Σπυρίδωνα. Παρόμοιες τελετές γίνονται σε όλους τους Νομούς της Χώρας.
•    Από προπολεμικά απαγορεύτηκε στον Πειραιά η ανέλκυση του Σταυρού από βουτηχτές, μετά από θανάσιμη συμπλοκή αμφότερων κολυμβητών, σήμερα αυτή γίνεται με κορδέλα που φέρει ο Σταυρός.

Έθιμα
Ως κύρια έθιμα (ελληνικά) των Θεοφανίων θεωρούνται τα:
•    Κάλαντα Φώτων που λένε τα παιδιά τη παραμονή της εορτής. Από τα κάλαντα αυτά μόνο το «κάλαντο» που λέγεται στη Πάτμο θεωρείται εξ ολοκλήρου θεολογικό απαλλαγμένο από κάθε άλλη επιρροή. Αυτό αρχίζει με τη δημιουργία του κόσμου και φθάνοντας την ημέρα που ο Θεός όρισε τα ύδατα συνεχίζει με το προπατορικό αμάρτημα της Εύας και αμέσως μετά αναγγέλλει τη Βάπτιση του Ιησού στον Ιορδάνη ποταμό με μόνιμη επωδό των στίχων το «Καλή σου μέρα Αφέντη με την Κυρά».
•    H ανέλκυση του Σταυρού (το «πιάσιμο του Σταυρού») από κολυμβητές, τους Βουτηχτάδες. Αυτός που πιάνει το Σταυρό αφού πρώτα το φιλήσει το περιφέρει στις οικίες και λαμβάνει πλούσια δώρα. Χαρακτηριστική απόδοση του εθίμου αυτού έχει γίνει και από τον ελληνικό κινηματογράφο στη ταινία «Μανταλένα» (έστω και κωμικοτραγικά), που γυρίστηκε στην Αντίπαρο, όπου πρωταγωνιστές των βασικών ρόλων ήταν ο Παντελής Ζερβός (ως ιερέας) και η Αλίκη Βουγιουκλάκη (ως βουτηχτής).
•    O Αγιασμός των οικιών από τους ιερείς,
•    Tο «Ξέπλυμα» των εικόνων και
•    O χορός των καλικάντζαρων.

Λαογραφία
Λατρευτικές παραδόσεις Θεοφανίων – Φυγή καλικάντζαρων
Η εορτή των Θεοφανίων περικλείει και πολλές εκδηλώσεις που αποτελούν διαιώνιση αρχαίων (ελληνικών) εθίμων. Στην αντίληψη του Ελληνικού λαού τα Θεοφάνια είναι «Μεγάλη γιορτή Θεότρομη». Για μερικές μάλιστα περιφέρειες της Μακεδονίας (Δυτικής) αποτελούν τη μεγαλύτερη γιορτή του έτους και κάθε καινούργιο ρούχο το «πρωτοφορούν στα Φώτα για να φωτιστεί».
Αλλά και κατά τη δογματική η Βάπτιση του Χριστού συμβολίζει τη παλιγγενεσία του ανθρώπου έχοντας έτσι μεγάλη σημασία, γι΄ αυτό και μέχρι το Δ΄ αιώνα οι χριστιανοί γιόρταζαν Πρωτοχρονιά στη Βάπτιση του Χριστού στις 6 Ιανουαρίου.
Βασική τελετουργία των Θεοφανίων είναι ο «αγιασμός των υδάτων» με τη κατάδυση του Σταυρού κατά μίμηση της Βάπτισης του Θεανθρώπου. Στην ελληνική εθιμολογία όμως, ο εν λόγω Αγιασμός έχει και την έννοια του καθαρμού, του εξαγνισμού των ανθρώπων καθώς και της απαλλαγής του από την επήρεια των δαιμονίων. Η τελευταία δε αυτή έννοια δεν είναι ασφαλώς αυστηρά χριστιανική, αλλά έχει ρίζες στην αρχαία λατρεία. Στα περισσότερα μέρη της Ελλάδας ο αγιασμός γίνεται για πρώτη φορά (στις μέρες αυτές) τη παραμονή των Θεοφανίων που λέγεται «μικρός αγιασμός» ή «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση». Με τη πρωτάγιαση ο ιερέας γυρίζει όλα τα σπίτια και με το Σταυρό και ένα κλωνί βασιλικό «αγιάζει» ή «φωτίζει» (ραντίζει) τους χώρους των σπιτιών. Η πρωτάγιαση είναι και το αποτελεσματικό μέσο με το οποίο τρέπονται σε άγρια φυγή οι καλικάντζαροι εκτός από το άναμμα μιας μεγάλης υπαίθριας φωτιάς.
Ο Μεγάλος όμως Αγιασμός γίνεται ανήμερα των Θεοφανίων εντός των Εκκλησιών σε ειδική εξέδρα στολισμένη επί της οποίας φέρεται μέγα σκεύος γεμάτου ύδατος. Στη συνέχεια γίνεται η κατάδυση του Σταυρού στη Θάλασσα ή σε γειτονικό ποταμό ή λίμνη ή και στην ανάγκη σε δεξαμενή (όπως στην Αθήνα). Η κατάδυση του Σταυρού, κατά τη λαϊκή πίστη δίνει στο νερό καθαρτικές και εξυγιαντικές ικανότητες. Οι κάτοικοι πολλών περιοχών μετά τη κατάδυση τρέχουν στις παραλίες της θάλασσας ή στις όχθες ποταμών ή λιμνών και πλένουν τα αγροτικά τους εργαλεία ακόμη και εικονίσματα. Κατά τη κοινή λαϊκή δοξασία ακόμη και τα εικονίσματα με το πέρασμα του χρόνου χάνουν την αρχική δύναμη και αξία τους που την αποκτούν όμως εκ νέου από το αγιασμένο νερό.
Αυτή ακριβώς η διαδικασία δεν αποτελεί παρά μόνο ακριβώς πιστή επιβίωση των αρχαίων δοξασιών. Οι αρχαίοι π.χ. Αθηναίοι είχαν τη τελετή (διαδικασία) των γνωστών «Πλυντηρίων» όπως την αποκαλούσαν κατά την οποία μετέφεραν «εν πομπή» στην ακτή του Φαλήρου το άγαλμα της Αθηνάς. Εκεί το έπλεναν με θαλασσινό νερό για να το καθαρίσουν από ρίπους και να ανανεωθούν οι ιερές δυνάμεις του αγάλματος.
Σήμερα οι γυναίκες πολλών περιοχών επαναλαμβάνουν αυτό το αρχαίο έθιμο το πλύσιμο των εικόνων συνδυαζόμενο όμως και με άλλες πράξεις της μεσαιωνικής και αρχαίας μαγείας. Όπως στη Πλάκα της Μυτιλήνης που την ώρα που βουτούν οι βουτηχτάδες να πιάσουν τον Σταυρό οι γυναίκες την ίδια στιγμή «παίρνουν με μια κρατούνα (= νεροκολοκύθα) νερό από 40 κύματα κι έπειτα με βαμβάκι που βουτούν σ΄ αυτό καθαρίζουν τα εικονίσματα χωρίς να μιλούν σε όλη αυτή τη διαδικασία («άλαλο νερό») και στη συνέχεια το νερό το ρίχνουν σε μέρος που δεν πατιέται (σε χωνευτήρι της εκκλησίας)».

Ο εορτασμός των Θεοφανείων στον κόσμο
Κάθε χρονιά οι πιστοί σε ολόκληρο τον κόσμο συγκεντρώνονται για να γιορτάσουν τα Θεοφάνεια. Κάθε χώρα όμως έχει τον δικό της τρόπο.

Στην Ουκρανία ανοίγουν ένα σημείο στον πάγο και ο ιερέας αγιάζει τα νερά. Στη συνέχεια οι πιστοί βουτάνε στα παγωμένα νερά και προσεύχονται.   

Στην Ρωσία πιστοί με θερμοκρασίες υπό του μηδενός βουτάνε στο νερό και καθώς βγαίνουν φιλούν τον σταυρό.  

Στο Ισραήλ οι ορθόδοξοι ιερείς πηγαίνουν στον Ιορδάνη ποταμό και μετά την τελετουργία αφήνουν ελεύθερο ένα λευκό περιστέρι. 

Στην Ρουμανία ο ιερέας κρατώντας έναν ξύλινο σταυρό και βασιλικό αγιάζει το νερό σε μία δεξαμενή. Εκατοντάδες πιστοί συγκεντρώνονται να παρακολουθήσουν και στο τέλος παίρνουν λίγο από το νερό που πιστεύουν ότι έχει θεραπευτικές ιδιότητες.

Στη Βουλγαρία οι πιστοί πέφτουν στο νερό με μουσικά όργανα και τις σημαίες της χώρας και χορεύουν τον παραδοσιακό τους χορό.
Στη Σερβία οι πιστοί πέφτουν στο νερό για να πιάσουν το σταυρό καθώς πιστεύεται ότι εκείνος που θα τον φέρει στην επιφάνεια θα έχει καλή υγεία για όλο το έτος.
Στη Γεωργία οι πιστοί προσέρχονται στις εκκλησίες και ανάβουν κεριά για τα Θεοφάνεια.

ΠΗΓΗ