ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ,


ΚΑΛΗ ΜΑΣ ΔΥΝΑΜΗ


και


ΨΥΧΡΑΙΜΙΑ, 





γιατί από ‘δω και πέρα αρχίζουν τα όργανα  

και από Δευτέρα

 

θα περπατάμε ξυπόλυτοι στ’ αγκάθια, μιας και ΟΛΑ ΠΑΝΕ ΣΤΡΑΒΑ κι’ ΑΝΑΠΟΔΑ.

Κατά πως λεν’ ήρθαν τα ΠΑΝΩ ΚΑΤΩ….

Το μόνο που ακόμη λειτουργεί σωστά είναι η ΦΥΣΗ γύρω μας.

ΙΟΥΛΙΟΣ λοιπόν και βρισκόμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού. Ο ήλιος είναι βασιλιάς του Ιουλίου. Από την υπερβολική ζέστη τα φυτά διασκορπίζουν στον αέρα τ’ αρώματά τους.


Στους βράχους, κοντά στις αρχαιότητες, πάνω σε παλιούς τοίχους που βλέπουν προς το νότο, είναι το φυσικό οικοσύστημα της Κάππαρης (Capparis spinosa), ενός μικρού θάμνου με λεπτά λευκά λουλούδια. Ο μύθος θέλει αυτά τα λουλούδια να είναι στολίδια απ’ το πέπλο μιας νεαρής νύφης, που έπεσε από τους βράχους καθώς πήγαινε να συναντήσει τον αγαπημένο της.

Φυτό καθαρά μεσογειακό, που φυτρώνει στις βραχώδεις ακτές κοντά στη θάλασσα, προσαρμόζεται πολύ εύκολα και στο εσωτερικό της χώρας όταν η θέση του είναι καλή προς τον ήλιο. Γνωστή στους αρχαίους Έλληνες και στους Ρωμαίους, που την χρησιμοποιούσαν στα φαγητά τους και στα γλυκά τους και με τα φύλα της έκαναν μάσκες ομορφιάς οι γυναίκες.


Αυτή την εποχή ανθίζουν και οι Μυρτιές (Myrtus communis), που βρίσκονται στους λόφους και στις ακτές κοντά στη θάλασσα. Αυτό το φυτό είναι δεμένο με τη θεά Αθηνά, η οποία μεταμόρφωσε την αγαπημένη της φίλη Μυρσίνη που ψυχορραγούσε σε Μυρτιά. Επίσης η θεά Αφροδίτη, όταν αναδύθηκε μέσα από το κύμα, την άλειψαν με λάδι Μυρτιάς. Η Μυρτιά για τους αρχαίους προγόνους μας ήταν το σύμβολο του έρωτα και της αγάπης.




Κοντά στα ρυάκια, στα ποτάμια, σε περιοχές με υγρασία, ανθίζει η Μέντα (Menta acquatica) με τα μικρά ροζ λουλούδια της και αυτή την εποχή η μυρωδιά από τη φρεσκάδα της είναι εξαπλωμένη σ’ όλη την περιοχή.

Στα νησιά ή στο εσωτερικό της χώρας αυτή την εποχή μοσχοβολάει η Ρίγανη, με αποτέλεσμα να γίνεται αντικείμενο επίσκεψης από Πεταλούδες και Μέλισσες.


Στη Βάλια-Κάλντα, αυτή την εποχή, βγάζουν τα ροζ κεφαλάκια τους οι Κενταύριες (Centaurea vlachorum), ενδημικό φυτό του Εθνικού Δρυμού.


Ενήλικος ασπροπάρης

Στα ξέφωτα κοντά στη Βάλια- Κάλντα κλώθουν γύρες τα Όρνια και οι Ασπροπάρηδες, καθώς μυρίστηκαν το θάνατο μιας αγελάδας. Τα ταμπουρίσματα των δρυοκολαπτών και ειδικά της Μαυροτσικλιτάρας (Dryocopus martius), τα μεγάλα αργυρά  κοπριά και κουδούνια των ζώων, συνοδευόμενα από τα τραγούδια των πουλιών, κάνουν τη Βάλια-Κάλντα να βουίζει σαν από μελωδίες μιας συμφωνικής ορχήστρας. Τα κρύα ορμητικά νερά των ρυακιών κατεβαίνουν απ’ τις ψηλές χιονισμένες ακόμα βουνοκορφές.


Εκατοντάδες νεκροί αλπικοί τρίτωνες, στη Δρακόλιμνη Σμόλικα

Μες στο δρόμο σχηματίζονται μικρές λιμνούλες που είναι γεμάτες ζωή από Τρίτωνες, Βομβίνες, Γραικοβατράχους. Πιο πέρα, κάτω απ’ τα πυξάρια, μέσα απ’ τα υγρά χορτάρια κάνει την εμφάνισή της με τις νωθρές της κινήσεις και με τα κίτρινα έντονα χρώματά της μια Σαλαμάνδρα.

Στο πυκνό Δάσος από Οξιές της Φλέγγας, αυτή την εποχή μπορεί να συναντήσει κανείς την Αρκούδα. Πολλές φορές αφήνει τα ίχνη της από το πέρασμά της: τρίχες πάνω στους κορμούς, περιττώματα, πατήματα ή αναποδογυρισμένοι κορμοί (ψάχνει να βρει μυρμήγκια ή νύμφες εντόμων).

Σ’ αυτό το δάσος αποτραβιούνται αυτή την εποχή τα Ζαρκάδια για να χαρούν τον έρωτά τους κι ο Αγριόγατος αισθάνεται μεγάλη σιγουριά μέσα στα πυκνά φυλλώματα.


Στην Αλπική ζώνη, πάνω από τα τελευταία Ρόμπολα, κοντά στις Λίμνες της Φλέγγας, φτερουγίζει η Χιονάδα (Eremophila alpestris), ενώ πιο κει, στα κακοτράχαλα γκρεμνά τρέχουν και παιχνιδίζουν τα περήφανα Αγριόγιδα.

Στον Κόζιακα, στις άκρες του δρόμου βγάζουν δειλά τα κόκκινα κεφαλάκια τους τα Lillium chalcedonicum, σπάνια λουλούδια που οι ντόπιοι τα λένε «η ντροπή της νύφης».

Τα βοσκοτόπια αντιλαλούν, είναι γε

τα από ζωή, ήχους απ’ τα κουδούνια, τα βελάσματα των προβάτων, απ’ τα γαβγίσματα των τσοπανόσκυλων και τις φωνές των τσοπαναραίων.

Οι όχθες του Αχελώου, κοντά στην Κατοχή, έχουν τη μορφή τροπικού δάσους απ’ τις πυκνές Ιτιές και τις Λεύκες, που παίρνουν ασημί χρώμα με τις ακτίνες του ηλίου και το ελαφρό αεράκι τις κάνει να τρέμουν.

Στις μάννες, εκεί που το ποτάμι σχηματίζει μικρές ρηχές λιμνούλες, πάνω απ’ τα παιχνιδίσματα που κάνουν οι ακτίνες του ηλίου με το νερό, πετούν ανάλαφρα, κομψά, οι Λιβελούλες (Calopteryx) και άκομψα οι πιο χονδρές Gomphus.




Πολλά είδη πουλιών βρίσκονται ακόμη στην αναπαραγωγική τους εποχή, όπως τα Γλαρόνια (Sternaalbifrons και Sterna hirundo). Τα Ορνιθοχελίδονα μαζί με τα νεαρά τους πετούν ακριβώς πάνω από το νερό. Τα Αηδόνια και οι Τσιροβάκοι κελαηδούν ακόμη.



Ο Ιούλιος όμως είναι ο μήνας των εντόμων. Εκτός από τις Λιβελούλες, εκεί τουλάχιστον όπου δεν έχουν πέσει εντομοκτόνα, πετούν πολύχρωμες Πεταλούδες, όπως η Papilio machaon, η Vanessa atalanta, η Vanessa io, η Argynnis aglaja κ.α.

Στο ποτάμι, στα σημεία όπου το νερό έχει τραβηχτεί, αφήνει ένα στρώμα από βούρκο. Εδώ μπορεί να δει κανείς τα αποτυπώματα της έντονης νυχτερινής ζωής των ερωδιών, των πάρυδρων πουλιών που είδη άρχισαν να κάνουν την εμφάνισή τους, των Νεροπόντικων και των Αλεπούδων.



Αυτή την εποχή οι Πυγολαμπίδες ή Κωλοφωτιές, τα είδη Phausis splendidula και Lampyris noctiluca, κολεόπτερα που ζουν πάνω στους θάμνους, στις άκρες των δασών, είναι ενεργές το ηλιοβασίλεμα ή τη νύχτα. Οι θηλυκές είναι ανίκανες να πετάξουν, καλούν όμως τα αρσενικά που άρχισαν να πετούν με τα όργανα του φωτός που διαθέτουν. Τα αρσενικά έχουν κι αυτά φωτεινή την κοιλιά τους. Έτσι, με τα διάφορα φωτεινά σήματα που εκπέμπουν, γίνεται η αναγνώριση του είδους και ακολουθεί το ζευγάρωμα. Η θηλυκιά αφήνει τ’ αυγά της στο έδαφος. Όταν βγουν οι νύμφες, διαθέτουν κι αυτές όργανα φωτός.

Τους καλοκαιρινούς μήνες έξω από τις πόλεις, στους αγρούς, μπορεί να συναντήσει κανείς το Αλογάκι της Παναγίας (Mantis religiosa), παράξενο έντομο που ανήκει στην οικογένεια Mantidae. Το χρώμα του είναι πράσινο ανοικτό ως κίτρινο ωχρό και έχει μάκρος 7 εκατοστά.

Στη φύση το χρώμα που είναι της «μόδας» είναι το πράσινο σε αρμονία με τη χλωροφύλλη, τη βασική «χρωστική ουσία» του φυτικού βασιλείου. Έτσι τα ζώα ντύνονται με το πράσινο για να είναι πιο μιμητικά. Έχει μικρό τριγωνικό κεφάλι, σχεδόν σε σχήμα καρδιάς, με δυο μάτια πολύ μεγάλα. Παρακολουθεί με πολύ μεγάλη προσοχή τα έντομα που πετούν γύρω του. Οι λεπτές κεραίες του κινούνται νευρικά. Όταν φτάνει στην άκρη του κλαδιού, το «αλογάκι» τεντώνει το σώμα του επιδεικνύοντας το μακρύ λαιμό του. Σηκώνει τα μπροστινά του «σα χέρια σε προσευχή» και περιμένει ακίνητο τη λεία του. (Γι’ αυτή τη στάση του έχει ονομαστεί και Αλογάκι της Παναγίας).

Αυτή την εποχή ζευγαρώνουν τα Αλογάκια της Παναγίτσας. Την ώρα που τελειώνει το ζευγάρωμα το αρσενικό και είναι απασχολημένο, η θηλυκιά κόβει το κεφάλι του συντρόφου της και το τρώει. Οι συσπάσεις του αρσενικού μετά απ’ αυτό γίνονται πιο έντονες και η γονιμοποίηση είναι πιο σίγουρη. Έτσι η θηλυκιά προσφέρει τους απογόνους και εκείνος τη ζωή του για τη διαιώνιση του είδους.

Στον Υγρότοπο της Αχλαδερής, στη Λέσβο, οι Καστανόχηνες (Tadorna ferruginea), μετά από φώλιασμα 28-30 ημερών, πετούν πάνω από το έδαφος καλώντας με τη χαρακτηριστική φωνή τους τα μικρά που περπατούν στο έδαφος, να την ακολουθήσουν στα ήσυχα νερά του κόλπου για να πάρουν μαζί της το πρώτο τους μπάνιο.

kuroobisuzumedai20111118c.jpgΣτη θάλασσα, σ’ όλες της ελληνικές ακτές, υπάρχουν οι Καλογρίτσες (Chromis chromis), μικρά ψαράκια που τρέφονται με μικροσκοπικά ζώα του πλαγκτού. Ζευγαρώνουν και γεννάνε τ’ αυγά τους τώρα το καλοκαίρι. Αφού χωριστούν τον Ιούλιο τ’ αρσενικά σε μικρές ομάδες, διαλέγουν ένα ξεχωριστό χώρο ο καθένας. Τα θηλυκά, όταν έρθει η ώρα να γεννήσουν τ’ αυγά τους, κατεβαίνουν στο βυθό και τα αφήνουν. Τα αρσενικά, αφού τα γονιμοποιήσουν, τριγυρίζουν από πάνω τους κουνώντας τα πτερύγια για να τα αερίζουν και να τα εμπλουτίζουν με οξυγόνο. Όταν αρχίζουν να βγαίνουν οι μικρές γαλάζιες Καλογρίτσες, τότε τα αρσενικά σκορπίζουν.

Και για να λειτουργήσει ο οργανισμός μας καλά, κολουθούμε τις  (πολύ επίκαιρες) συμβουλές του σοφιστή Ιερόφιλου: 

Χρή αφροδισίων απέχεσθαι και πλειστής τροφής, και παντός

μόχθου, και κραιπάλης, και ύπνου μεσημβρινού, και οπωρών

ξηρών, δια την αταξίαν της χολής.


Τα δε κρέη λαμβάνειν, ώσπερ και τω Ιουνίω μηνί. Λάχανα

δε δριμέα, και πικρά, και θερμά, μη εσθίειν ιχθύας δε τρυφεροσάρκους, οίον κίχλας, λαπίνας, και όσα τοιαύτα, καθώς και εν τω ιουνίω μηνί λέλεκται’ και τα οξομέλιτα και οξογάριτα. Εκ δε των οπωρών τας υγροτέρας, οίον πέπονας, σύκα λευκά μετά άλατος, και σταφυλάς πάσας, άνευ της μελαίνης· απίδια δε και μήλα και δαμάσκηνα, και όσα υγρά τοιαύτα, εσθίειν.

Οίνον δε λευκόν, ευώδη, πίνειν απλήστως· και την μεν τροφήν μετρίως, τον δε οίνον πλείστον και τα δροσάτα. Ζέματα δε καρυκευτά μη λαμβάνειν, ει μη του δαυκίου μόνον, ολίγω μέλιτι και στάχει αρτυθέντα.

Λουτρά η’, και σμήγματα δια κιμωλίου· λουέσθω δε συντόμως. Καθαρσίου δε απέχεσθαι δει.

Σκοπείται δε και το άστρον του Κυνός ψηφιζόμενον από της ιγ’ έως της ις’.

http://www.evonymos.org/greek/viewarticle.asp?id=4016

Θεριστής και Αλωνάρης

167546-Trigo-Espigas-21


Mπήκε αισίως και ο Ιούνιος. Ο έκτος μήνας του χρόνου, ο πρώτος του καλοκαιριού, ο Φανιστής της Χίου, ο Λαμπατάρης της Κέρκυρας, ο Λαμπροφόρος της Κύπρου, ο Αϊγιαννίτης της Κρήτης, ο Λιοτροπιός της Κύθνου,ο Αλιτροπιός της Λέσβου, ο Αλυθτσάτσης της Καλύμνου, ο Ρινιαστής της Πάρου, ο Ορνιαστής της Άνδρου, ο Κερασάρης των Γρεβενών, ο Κερασινός του Πόντου, ο Θεριστής μιας Ελλάδας ολόκληρης.

Τα όνομά του προέρχεται από την λατινική ονομασία της θεάς Ήρας (Juno)προστάτιδα του οίκου και του γάμου που γιορταζόταν την πρώτη μέρα αυτού του μήνα και όλος ο μήνας ήταν αφιερωμένος σ αυτήν.

Είναι ο μήνας που ώριμο πια το στάχυ θα δώσει τον πολυπόθητο καρπό του που θα αποτελέσει τη βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή του ψωμιού.

Η γιορτή του Θερισμού

Το μεγάλο Θέρος θα αρχίσει από τα τέλη Μαΐου και θα ολοκληρωθεί αρχές του Ιούλη με ένα σωρό προετοιμασίες για τους θεριστάδες από τα χρόνια τα παλιά μέχρι και τις μέρες μας. Ο Θερισμός ήταν μια μεγάλη και ξεχωριστή « γιορτή». Κι επειδή πολλά από τα έθιμα τα παλιά δεν υπάρχουν πια , αξιοσημείωτο θα ήταν να αναφέρουμε το περίφημο « παιχνίδι του λαγού »για μεγαλύτερη διάθεση για την σκληρή αυτή δουλειά , που παιζόταν από επαγγελματίες θεριστές , μεγαλοσώμους άνδρες που χωρίζονταν σε « βαρείς» με γρηγοράδα στις κινήσεις και αποδοτικότητα και σε « ελαφρείς » άνδρες μετρίου αναστήματος και ευκίνητους. Δύο θεριστές εξυπηρετούνται από τέσσερις γυναίκες που δεματιάζουν. Στο ρόλο του λαγού , ο ελαφρύς θεριστής χρησιμοποιούσε το δρεπάνι του για δόντια και ο βαρύς στο ρόλο του κυνηγού , το δρεπάνι του για ντουφέκι. Και οι δύο έπρεπε να πατούν στον όργο τους. Ο λαγός με πολύ γρήγορες κινήσεις άνοιγε με το δρεπάνι του ένα ελικοειδή δρόμο , ενώ το σώμα του το έκρυβαν τα αθέριστα στάχυα που άφηνε κατά διαστήματα με τέχνη περισσή. Έτσι αλλού πλάταινε τον δρόμο του και αλλού απότομα τον στένευε, αλλάζοντας κατεύθυνση , προσπαθώντας να κάνει τον κυνηγό να χάσει τα ίχνη του… Ο κυνηγός με μεγάλες δρασκελιές και ανάλογες δρεπανιές και προσπαθώντας να μην κάνει θόρυβο , προχωρούσε , πάντοτε όμως κοιτάζοντας κλεφτά προς το μέρος του λαγού. Ο λαγός έβοσκε κόβοντας με τα γρήγορα δόντια του το σιτάρι, φτιάχνοντας μεγάλη πλατεία. Ο κυνηγός , αφού ευθυγράμμιζε τον δρόμο του, άρχιζε να προχωρεί προς την πλατεία του λαγού κι όταν έφθανε σε απόσταση βολής , ύψωνε το όπλο του, το έβλεπε ο λαγός, έκανε τρομαγμένος να πηδήσει… και τα βόλια ( στάχυα ) χτυπούσαν τον λαγό , που έπεφτε κάτω. Ο κυνηγός πλησίαζε και βεβαιωνόταν. Το παιχνίδι τελείωνε , και μαζί κυνηγός και « αναστημένος » λαγός θέριζαν όσο σιτάρι είχαν ανακατέψει με τις κινήσεις τους.

iounios

Η εργασία αυτόν τον μήνα δεν άφησε τον αγρότη καιρό για μεγάλες γιορτές και πανηγύρια. Ωστόσο έπερναν σαν αφορμή την θερινή τροπή του ήλιου ( 21 Ιουνίου ) που θεωρούνταν σημαντική και πολλές φορές επικίνδυνη καμπή στο χρόνο. Έτσι ζητούσαν τρόπους να προφυλαχτούν από κάθε είδος κίνδυνου κι όλα τα αρχαία έθιμα συνδέθηκαν μ αυτήν την μέρα και με το Γενέθλιο του Ιωάννου του Προδρόμου ( 24 Ιουνίου )

Το θερινό λιοτρόπι που συμβαίνει να είναι η μεγαλύτερη μέρα του χρόνου δημιούργησε πλήθος παρατηρημάτων και δοξασιών. Ο μήνας του Αϊ Γιαννιού του Λαμπαδιάρη που γιορτάζεται με φωτιές, όπως κι η αρχαία Ήρα , είναι αυτός που σηματοδοτεί τον ήλιο που αρχίζει την αντίστροφη μέτρηση στο φως , μέχρι να φτάσει στο διαμετρικά αντίθετο σημείο του ετήσιου κύκλου στις 21 Δεκεμβρίου , την πιο μικρή μέρα , τη μέρα με το λιγότερο φως. Την μέρα αυτή ( 21 Ιουνίου ) σηκώνονταν νωρίς το πρωί για να δουν τον ήλιο να γυρίζει σαν μύλος ή σαν τροχός ή διανυχτέρευαν όλη την προηγούμενη νύχτα σε ομάδες τρώγοντας, πίνοντας και χορεύοντας και μόλις χάραζε έβαζαν τη μαγείρισσα μέσα στο καζάνι , περνούσαν ξύλα από τα χέρια του καζανιού και το σήκωναν τέσσερις άνδρες. Οι άλλοι χόρευαν και με το χορό τους πήγαιναν ίσαμε την εξοχή . Εκεί περίμεναν να βγει ό ήλιος να δουν πως γυρνά εκείνη την μέρα και πάλι με χορό γύριζαν πίσω και πήγαιναν στην εκκλησιά . Την ημέρα αυτήν δεν άρχιζαν καμία δουλειά, δεν έκοβαν ρούχα, δεν φύτευαν, δεν άρχιζαν σπορά δεν έκαναν γάμο.

Το ίδιο γινόταν την ημέρα του Αϊ Γιαννιού με αποκορύφωμα τις φωτιές που άναβαν στους δρόμους ή μπροστά από κάθε σπίτι με καλαμιές ή παλιά κοφίνια ή τρεις φωτιές τις οποίες πηδούσαν και ταυτόχρονα έλεγαν:

Όξω ψύλλοι και κοριοί ,μέσα η ρόγα η χρυσή ή να πηδήσω τη φωτιά, μη με πιάσει η αρρωστιά.

Σε κείνη τη φωτιά καίγεται και το στεφάνι της Πρωτομαγιάς που η στάχτη της μεταχειριζόταν σε αποτρεπτικούς και μαντευτικούς σκοπούς. Οι μαντείες πολλές την Παραμονή του Αϊ Γιαννιού του Ριζικάρη . Την τύχη του κάθε ανθρώπου και ιδιαίτερα της νέας κοπέλας την φανέρωνε ο κλήδονας. Η λέξη είναι η ίδια με την αρχαία « Κληδόνα » που δήλωνε τη φωνή που τυχαία ακούει κάποιος και βγάζει απ αυτήν ένα μάντεμα , ο σημερινός κλήδονας όμως είναι καθαρή κληρομαντεία .

Ο Ιούνιος παραμένει στην μνήμη μας ο μήνας του αμίλητου νερού, του καθαρού και ξάστερου ουρανού ,της Πεντηκοστής δηλαδή της Ελπίδας. Είναι ο μήνας που κλείνουν τα σχολεία. Αρχίζουν οι καλοκαιρινές διακοπές , η ξεγνοιασιά, η ανεμελιά , τα πρώτα ώριμα καρπούζια, τα κεράσια, τα χνουδωτά βερίκοκα ,τα ροδάκινα και τα σύκα . Είναι η απαρχή του καλοκαιριού κι όπως πολύ χαρακτηριστικά λέει ο Διονύσης Σαββόπουλος :

Καλοκαίρι, τόσο ώριμο που πέφτοντας προσφέρει

Μια πλημμύρα των καρπών στάρι και μέλι

Στων σπασμών του το απόλυτο αστέρι

Καλοκαίρι, μες στα κόκκινα της Δύσης που ανατέλλει

van+Gogh+a

Παροιμίες για τον Ιούνιο

Το τραγούδι του Θεριστή, η χαρά του Αλωνιστή.

Μάρτης έβρεχε, Θεριστής τραγούδαγε.

Γενάρη πίνουν το κρασί, το Θεριστή το ξύδι.

Από το θέρος ως τις ελιές, δεν απολείπουν οι δουλειές.

Θέρος , τρύγος , πόλεμος και στο αλώνισμα χαρές.

Από την αρχή του Θεριστή, του δρεπανιού μας η γιορτή.

Μάρτης έβρεχε, θεριστής χαίρονταν.

Θέρος, τρύγος, πόλεμος, αποσταμό δεν έχουν.

Τον Ιούνιο αφήνουν το δρεπάνι και σπέρνουν το ρεπάνι.

Μη σε γελάσει ο βάτραχος και το χελιδονάκι,

αν δε λαλήσει ο τζίτζικας, δεν είν” καλοκαιράκι.

Πηγές :

Σύμμεικτα αγροτικά έθιμα, Μόδεστου Σαμαρά, 1953

Η Οδύσσεια των ημερολογίων, Στράτος Θεοδοσίου – Μάνος Δανέζης, εκδ. Δίαυλος, 1995

Ελληνικαί εορταί και έθιμα της λαϊκής λατρείας , Γ.Α. Μέγα, Αθήνα 1963

Μουσείο Μπενάκη, Παραδοσιακές καλλιέργειες, Αθήνα 1978

Μάρτιος και καλό μας μήνα!

 

Welcome March. Hello March. March Please be good pictures

Έφτασε ο Μάρτης με τα τρελά καμώματά του. 

Εκεί που όλοι μας πιστεύαμε ότι μπήκε η άνοιξη, να σου κι έρχονται πάλι τα χιόνια, τα κρύα και οι παγετοί.

 «Μάρτης, γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης» ή «Μάρτης ο χιλιόγνωμος», όπως πολύ σοφά λέει ο λαός μας.



Στα δάση και τους αγρούς άρχισε να φαίνεται το ξύπνημα της άνοιξης. Ένα προσεκτικό και έμπειρο μάτι θα μπορούσε να δει, από τις πρώτες κιόλας μέρες του Μαρτίου, τους «αγγέλους» της, τα Χελιδόνια. Αν και είναι περαστικά από τις πρώτες μέρες του Μαρτίου, στην Αθήνα η παρουσία τους θα είναι έντονη στις αρχές του Απρίλη. Αυτά που βλέπουμε να πρωτοπερνούν στις αρχές του Μάρτη από την Αθήνα τραβούν βιαστικά για τις βόρειες χώρες.

Άρχισαν, λοιπόν, οι αποδημίες των πουλιών, ένα από τα πιο θαυμαστά και παράξενα βιολογικά φαινόμενα.

Κάθε φορά που ξαναβλέπω τα αποδημητικά να γυρίζουν από το μακρινό ταξίδι τους στην Αφρική, νιώθω μια συγκίνηση. Κάθε χρόνο την Άνοιξη στον πλανήτη μας πάνω από 4.500 είδη πουλιών αποδημούν (από τα 9.000 είδη που υπάρχουν) για καλύτερες συνθήκες τροφής και αναπαραγωγής.



Τα τελευταία Ψαρόνια (Sturnus vulgaris), που μας κράτησαν συντροφιά με τα καμώματά τους τις κρύες και μουντές μέρες του χειμώνα, έχουν κι αυτά φύγει, τράβηξαν στο Βορρά για να φωλιάσουν,




Οι Κοκκινολαίμηδες (Erithacus rubecula), που τον Οκτώβριο κατέβηκαν από τον Βορρά ή από τα ψηλά βουνά μας για να ξεχειμωνιάσουν, άφησαν τους τσακωμούς για την επικράτειά τους και έφυγαν για να στήσουν «σπιτικό» και να ξεκαλοκαιριάσουν στον Όλυμπο, στην Πίνδο και αλλού.

Το χειμώνα οι θηλυκές υπερασπίστηκαν ισάξια με τα αρσενικά την επικράτειά τους. Τώρα όμως, μόλις φτάσουν στα ψηλά βουνά, δεν καταλαμβάνουν μια νέα επικράτεια, αλλά γίνονται πιο γλυκές ήμερες κι αρχίζουν να επισκέπτονται τις επικράτειες των αρσενικών, που είναι μεγάλες και πλούσιες, κατάλληλες για φώλιασμα και διατροφή νεοσσών.

Κατά τη διάρκεια των ρομαντικών συναντήσεων, η θηλυκιά παίρνει θέση υποταγής. Έτσι κατορθώνει να ελέγχει την επιθετικότητα του αρσενικού. Η θηλυκιά αυτή την εποχή σταματάει το κελάηδισμα κι αρχίζει να τιτιβίζει σαν μικρός νεοσσός. Έτσι ερεθίζει το αρσενικό για να της χαρίσει δώρα, όπως σκουληκάκια και έντομα.

Φαίνεται απίθανο να βλέπει κανείς δύο Κοκκινολαίμηδες ήσυχους, τον έναν κοντά στον άλλο, ενώ μέχρι χθες έδειχναν εχθρικές διαθέσεις. Απ’ ότι φαίνεται «υπογράφουν συμφωνία ειρήνης» για όλο το διάστημα της αναπαραγωγής (14 ημέρες για κλώσιμο, ενώ μετά από άλλες 15 ημέρες οι νεοσσοί αφήνουν τη φωλιά τους).

Το επόμενο Φθινόπωρο όμως θα βρίσκονται πάλι στην πρώτη γραμμή της μάχης, με ύποπτα πηγαινέλα ανάμεσα στα πυκνά φυλλώματα των θάμνων και στους κορμούς των δένδρων, που είναι τυλιγμένοι με κισσούς.




Εδώ βρίσκεται καλά κρυμμένη στη βλάστηση μια φωλιά, πλεγμένη με τέχνη από ξερά χόρτα και μικρά κλαδιά και στρωμένη με απαλό υλικό (τρίχες, χνούδια, πούπουλα). Είναι καινουργιοχτισμένη και έχει μέσα τέσσερα μικρά γαλαζωπά αυγά. Είναι η φωλιά του Κότσυφα (Turdus merula), που πρώτος αισθάνεται την αλλαγή της εποχής και την ανησυχία για αναπαραγωγή. Μόνο ένας νεαρός Κότσυφας στους τρεις θα κατορθώσει να επιζήσει και να φτάσει μέχρι τον επόμενο χειμώνα, ξεπερνώντας χίλιους δυο κινδύνους και θηρευτές, όπως και τη έλλειψη τροφής, το κρύο, τις γάτες, τα δίχτια, τις παγίδες, τα τουφέκια. Γι’ αυτό ο Κότσυφας αρχίζει να κλωσάει τα πρώτα αυγά του στις αρχές του Μάρτη. Έτσι θα του μείνει χρόνος να κλωσήσει άλλες δυο φορές μέχρι να έρθει το τέλος της αναπαραγωγικής περιόδου.


Ενήλικος ασπροπάρης


Οι Ασπροπάρηδες κάνουν την εμφάνισή τους στο τέλος του Φλεβάρη. Τους είδα κατά τη διάρκεια της αποδημίας τους, ενώ προσπαθούν να εκμεταλλευτούν τα ανοδικά ρεύματα του αέρα για να προσπεράσουν το εμπόδιο «Πάρνηθα». Είναι ο μικρότερος Γύπας της Ευρώπης και το πέταγμά του θυμίζει Πελαργό.

Οι Ασπροπάρηδες βρίσκονται μόνο το καλοκαίρι στη χώρα μας, είναι κοινωνικά πουλιά και ζουν ομαδικά σε αποικίες. Η μεγαλύτερη αποικία τους είναι στην περιοχή των Μετεώρων.

Ένα μεγάλο μέρος από τους νεαρούς Ασπροπάρηδες δεν αποδημεί αλλά μένει μόνιμα στην Αφρική. Είναι πουλιά χρήσιμα, γιατί καθαρίζουν την περιοχή από νεκρά ζώα και σκουπίδια.

Φθάνοντας στην περιοχή τους, στα μέσα Μαρτίου, αρχίζουν το ζευγάρωμα και την κατασκευή της φωλιάς τους πάνω σε απότομα βράχια.


Αρχείο:Field-of-various-color-kalanit02.jpg


Οι ακτές και τα βράχια που βρίσκονται κοντά στη θάλασσα άρχισαν να βάφονται με τα πρώτα χρώματα του χρόνου. Άρχισαν δειλά να κάνουν την εμφάνισή τους οι πρώτες Παπαρούνες. Μέσα στη Μακία άρχισαν να εμφανίζονται οι πρώτες χρωματιστές πινελιές από το βιολετί του Δενδρολίβανου, το κίτρινο από τα σπαρτά και το λευκό από την Έρικα (Erica sp.) Τα λιβάδια βάφονται με τα κόκκινα, μοβ και λευκά χρώματα των Ανεμώνων (Anemone pavonina και Anemone coronaria).



Ταυτόχρονα, ετοιμάζονται να μπουν στη σκηνή μια σειρά από φυτά και λουλούδια, όπως οι Νάρκισσοι και οι Ορχιδέες, που έχουν μικρή διάρκεια ζωής. Θα εκμεταλλευτούν το μαλακό χρώμα από τις βροχές των πρώτων ημερών του Μάρτη και με τα χρώματά τους και τη γύρη τους θα δώσουν ζωή στο πέταγμα πολλών εντόμων.

Στη χώρα μας το Μάρτιο φυτρώνουν σε διάφορες περιοχές πάνω από 40 είδη Ορχιδέας. Φυσικά είναι λιγότερο όμορφες από αυτές που ζουν στους τροπικούς, παρ’ όλα αυτά και οι δικές μας Ophris, Orchis και Serapias κρύβουν μαγεία και ομορφιά.


Caterpillar Oleander Hawk Moth (Daphnis nerii)


Τώρα το Μάρτη αρχίζει να πετάει και να πίνει το νέκταρ από τις ανθισμένες Πικροδάφνες η Πεταλούδα Daphnis nerii. Ακόμη, στα λιβάδια και στους κήπους αρχίζει το πέταγμά της μια μεγάλη, όμορφη, κίτρινη Πεταλούδα που τρέφεται με νέκταρ και το όνομά της είναι Gonopteryx chammi. Άλλες Πεταλούδες που έρχονται να συμπληρώσουν το σκηνικό είναι η λευκότερη Pieris brassicae και η Vanessa atalanta, με τα έντονα κόκκινα, λευκά και σκούρα χρώματα.

Αυτή την εποχή ερωτεύονται οι Τυφλοπόντικες

 και η Ετρουσκομιγαλίδα (Sunsus etruscus), 

Etruscan Shrew (Suncus etruscus)

το μικρότερο θηλαστικό που ζει σήμερα στη χώρα μας και ψάχνει ασταμάτητα για τροφή. Οι χτύποι της καρδιάς της φθάνουν στους 1.000-1.300 το λεπτό. Καταναλώνει την ημέρα τροφή που αντιστοιχεί σε 10 φορές το βάρος του σώματός της. Αν και είναι το πιο μικρό θηλαστικό, κατά τη διάρκεια των ερώτων και ειδικά πριν από το ζευγάρωμα δίνει πραγματικές μάχες. Φτιάχνει μια μικρή φωλιά και μετά από εγκυμοσύνη 20 ημερών γεννάει 5-10 μικρά με τα μάτια τους κλειστά.

Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης της, αν βρεθεί σε δύσκολες συνθήκες, τη διακόπτει απορροφώντας τα έμβρυα. Αυτός ο μηχανισμός βοηθά το πιο κατάλληλο άτομο υπό τις κατάλληλες συνθήκες να συνεχίσει τη διαιώνιση του είδους.



Τυτώ


Στο τέλος του Μάρτη, στον Υμηττό, η θηλυκιά Τυτώ (Tyto alba) αρχίζει να γεννάει τ’ αυγά της. Κατά τη διάρκεια του κλωσίματος, το αρσενικό της φέρνει δύο ή τρία ποντικάκια την ημέρα. Το κλώσιμο διαρκεί 29-31 ημέρες και γίνεται αποκλειστικά από τη θηλυκιά. Οι νεοσσοί θα παραμείνουν στη φωλιά τους για 60 περίπου ημέρες. Φεύγουν από την επικράτεια των γονιών τους μετά από τέσσερις περίπου μήνες. Σ’ αυτό το διάστημα, αν η μητέρα τους γεννήσει κι άλλη φορά, τότε βοηθούν μαζί με τους γονείς τους στη διατροφή των νέων νεοσσών. Εδώ έχουμε το φαινόμενο του αλτρουισμού, που είναι μοναδικό και δε συμβαίνει και στα άλλα Γλαυκόμορφα.



Ήρθε λοιπόν ο Μάρτης και μαζί του η άνοιξη. Το λένε τα χρώματα των λουλουδιών, οι μυρουδιές και οι ήχοι των πουλιών.



ΠΗΓΗ

Αρμόζει γλυκοποτείν και γλυκοτροφείν και χράσθαι άπαντα εν τε τη τροφή και τω πότω αρκετά και μη εις κόρον. Δριμυφαγίας δε πάσης απέχεσθαι χρή, και έχθρας και μανίας, και πικροφαγίας.

Εκ δε των ιχθύων, πάντων εσθίειν, πλην των αλέπων· τους δε λάβρακας και κεφάλους, και βάτους και τάς σμαρίδας συχνώς εσθίειν.

Εκ δε των οσπρίων, τους κυάμους δει βρέχειν και ποιείν εκζεστούς, και αλάτι και ελαίω ομφακίνω επιβάλλειν· λαμβάνειν δε και το σπέρμα της τίλης από θερμών δισέφθων αρτυθέν μέλιτι και στάχει.

Έκπλυνε δε την τίλην εκ τρίτου, και τρίψον ταις χερσί, και τηνι καύτα έψησον, και μερικώς αποζεμάτιζε· μη μέντοι πάνυ αποζεμάτιζε, ίνα μη γένηται δύσπεπτος, επεκτική, εάν τον ίδιον χύλον απολέση, τουτέστι την ιδίαν πικρίαν, και τάς γαστέρας εμφράττη· γλύκαινε δε την πικρίαν αυτής μέλιτι.

Λαθύριον δε και αύχος αλεστά ταύτα· το δε φασούλιον λαμβάνειν αλεστόν, δίεφθον οξομέλιτι.

Εκ δε των λαχάνων σεύτλον, μολόχην, και χρυσολάχανον εσθίειν, και πάντας τους ασπαράγους και αμανίας, άνευ της βρυωνίας και της χαμαιδάφνης, ότι πικρά εισιν.

Εκ δε των συνθέτων, εσθίειν ελαίας κολυμβάδας, και οξόμελι, εκ διαλείμματος· μηδέν δε όλως δριμύ.

Εκ δε των οπωρών, πάντα τα προλεχθέντα.

Εκ δε γλυκοποσίας, λαμβάνειν κονδύτον, έχοντα πέπερι, κινάμωμον, καρυόφυλλον, και στάχος πλείστον.

Λουτροίς δε χρήσθαι ς’· τα μεν γ’ χρίεσθαι εν ημέρα γ’, ώρα γ’, άνευ της αλόης και της σμύρνης· τα δε άλλα γ’, ημέρα ε΄, άνευ του χρίσματος και αυτά· σμήγματα δε όσα δια νίτρου.

Οίνους λευκούς και ευωδεστάτους και ελαιοχρόους. Και αφροδισιάζειν μετρίως. Κρόμμυα δε οπτά εσθίειν δια την του φλέγματος κίνησιν.

Σκοπείται δε και το άστρον της Χελιδόνος.

Pics hello march 2015

ΠΗΓΗ

καμπιες – πεταλουδες

 
ΚΑΛΟ ΜΑΣ ΜΗΝΑ!!!