ΓΟΡΓΟΝΑ «ΜΟΝΑΧΗ»

 

 

Τις μέρες του δεκαπενταύγουστου χιλιάδες προσκυνητές και επισκέπτες  διαβαίνουν το κατώφλι της Μονής Σκαφιδιάς για να προσκυνήσουν την Παναγία, ελάχιστοι όμως  προσέχουν τη Γοργόνα που απεικονίζεται επάνω από τη θύρα που οδηγεί από το νάρθηκα στον κυρίως ναό. Αυτό οφείλεται κυρίως στο συνωστισμό που επικρατεί και στο χαμηλό φωτισμό του νάρθηκα. Είναι κρίμα, γιατί η συγκεκριμένη απεικόνιση της Γοργόνας θεωρείται από τις αξιολογότερες της νεοελληνικής λαϊκής τέχνης.

Η Γοργόνα ή Γοργώ ήταν μυθικό τέρας της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας που πέρασε από γενιά σε γενιά στη νεώτερη παράδοση και τέχνη, συγχεόμενη με τη Σκύλλα και τις Σειρήνες. Στη νεοελληνική παράδοση συνδέθηκε κυρίως με τους θρύλους γύρω από το Μεγάλο Αλέξανδρο.

Σύμφωνα με αυτούς, η Γοργόνα ήταν η αδελφή του Μακεδόνα στρατηλάτη (στην πραγματικότητα αδελφή του ήταν η Θεσσαλονίκη) και ήταν η αιτία που ο ήρωας δεν έγινε αθάνατος, διότι το αθάνατο νερό που είχε ο Αλέξανδρος μέσα στο γυαλί, αφού σκότωσε το δράκο που το φύλαγε, εκείνη το έχυσε. Για το λάθος της αυτό ο Αλέξανδρος την καταράσθηκε να γίνει από τη μέση και κάτω ψάρι και να πλανιέται στις θάλασσες. Η Γοργόνα όμως από συναίσθηση για το μεγάλο κακό που έκανε στον αδελφό της δεν τον μίσησε, αλλά από τότε όποτε συναντά κανένα καράβι το σταματά και ρωτά τους ναύτες «Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος;». Αν οι ναύτες απαντήσουν «Ζει και βασιλεύει και τον κόσμο ειρηνεύει», η Γοργόνα από τη χαρά της γίνεται ωραία κόρη, παύει τους ανέμους και τα κύματα, παίζει τη λύρα της και τραγουδά γλυκά τραγούδια. Αν όμως οι ναύτες απαντήσουν ότι ο Αλέξανδρος πέθανε, τότε η Γοργόνα αγριεύει, βυθίζει το καράβι και πνίγει τους ναύτες.

Δύο είναι οι τύποι με τους οποίους εμφανίζεται η Γοργόνα στη λαϊκή τέχνη: Κατά τον πρώτο παριστάνεται ως γυναίκα με ουρά ψαριού από τη μέση και κάτω, που κρατάει άγκυρα στο ένα χέρι, ή άγκυρα στο ένα και πλοίο στο άλλο χέρι, ή κρατά από μία κοτσίδα με το κάθε της χέρι. Κατά τον άλλο τύπο παριστάνεται ως γυναίκα με ουρές ψαριών αντί για πόδια, ανορθωμένες συμμετρικά προς τα πάνω, τις οποίες κρατάει με τα χέρια της. Αυτού του τύπου είναι η Γοργόνα της Μονής Σκαφιδιάς, η οποία χρονολογείται στους μεταβυζαντινούς αιώνες. Το σώμα της απεικονίζεται επάνω στο νερό και περιβάλλεται από κύματα και ψάρια, ενώ επάνω και πίσω της εμφανίζεται ιστιοφόρο πλοίο που απομακρύνεται. Προφανώς οι ναύτες του έδωσαν τη σωστή απάντηση.

Και οι δύο τύποι ήταν πολύ διαδεδομένοι στο λαό , καθώς ως σύμβολο η Γοργόνα θεωρείται ότι καθιστά ακίνδυνο το κακό μάτι. Παραστάσεις της ζωγραφίστηκαν ή σκαλίστηκαν σε κασέλες, τέμπλα εκκλησιών, κοσμήματα, ακρόπρωρα πλοίων, σήματα τυπογράφων, αλλά και ανθρώπινα σώματα. Η απεικόνισή της στους τόπους λατρείας δεν έχει να κάνει με δογματικά ζητήματα, αλλά προκύπτει από τη συνήθεια την αγιογράφων να εντάσσουν στις εικόνες και θέματα κοσμικά, όπως ο ζωδιακός κύκλος ή σκηνές του καθημερινού βίου, με τα οποία οι ίδιοι και ο λαός ήταν απολύτως εξοικειωμένοι.

ΠΗΓΗ

 

Advertisements

Η Παναγιά της θάλασσας

Click to view full size image

Μονή Σκαφιδιάς

Ενα μοναστήρι σαν αληθινό φρούριο! Με τους πύργους του και την οχύρωσή του, το γυναικείο μοναστήρι της Παναγιάς της Σκαφιδιώτισσας (ή Μονή Σκαφιδιάς) είναι από τα πιο πολύτιμα μεσαιωνικά «κειμήλια» της Ηλείας.

Χτισμένο σε μια καταπράσινη πλαγιά, λίγο έξω από το χωριό Σκαφιδιά (12 χλμ. από τον Πύργο), ατενίζει το Ιόνιο πέλαγος εδώ και δέκα περίπου αιώνες. Μόνο επτά μοναχές ζουν εδώ, έτοιμες, ωστόσο, να υποδεχτούν τον επισκέπτη που έρχεται να προσκυνήσει και να τον τρατάρουν καφέ και δροσερό νερό. Μπαίνοντας στον περίβολο της μονής θα βρείτε στο δεξί σας χέρι τον κυρίως ναό: πολλές αγιογραφίες έχουν πρακτικά εξαφανιστεί με το πέρασμα του χρόνου, τα κεριά, όμως, που λάμπουν στο ημίφως, οι μοναχές που έρχονται αθόρυβα να ανάψουν τα καντήλια και η απόλυτη ησυχία που επικρατεί σε κάνει να χάνεις την αίσθηση του πού βρίσκεσαι» Λέγεται πως η μονή ιδρύθηκε σ’ αυτό εδώ το μέρος όταν ένας ντόπιος βρήκε την εικόνα της Παναγίας να πλέει στα κύματα, στο παρακείμενο ακρωτήρι Ιχθύς. Τη μάζεψε και έφτιαξε έναν ναΐσκο που τώρα αποτελεί το καθολικό της σημερινής μονής. Ηταν τέτοια η σημασία της κάποτε, που δεν υπήρχε περιηγητής της περιοχής, από τον Pouqueville έως τον Chandler, που να μη γράψει γι’ αυτήν και τους θησαυρούς της.

Ακόμη και σήμερα φυλάσσονται εδώ ιερά σκεύη, εικόνες, όπλα που χρησιμοποιήθηκαν στην Επανάσταση του ’21, στολές, νομίσματα, αναθήματα, καθώς και το πλούσιο αρχείο της μονής, με έγγραφα και επιστολές που καταγράφουν την ιστορία του μοναστηριού.

Πηγή

Και άλλα